Hallertauer Mittelfrüh

Hallertauer Mittelfrüh, ook Hallertauer Mittelfrüher, is een Duits landras: geen kruising van een kweker, maar een oude plantvorm uit de Hallertau. 'Mittelfrüh' betekent middelvroeg en slaat op het moment van rijpen. Het Hopfenforschungszentrum Hüll noemt het ras de referentie voor klassieke hopsmaak.

De Hallertau in Beieren is volgens de Duitse hoptelersvereniging het grootste hopgebied ter wereld, met 15.680 hectare in 2025. Sinds 2010 is 'Hopfen aus der Hallertau' in de EU een beschermde geografische aanduiding. Mittelfrüh is er tegenwoordig een klein ras: in heel Duitsland stond in 2025 626 hectare, vooral in de Hallertau en in Tettnang. Volgens brouwboekauteur John Palmer is het een van de vier rassen die vooral 'noble hops' heten.

Palmer omschrijft de geur als aangenaam, kruidig, noble en mild kruidachtig. Volgens de USDA heeft het ras een aangename 'continentale' geur en veel humuleen. Die stof ruikt volgens een overzichtsartikel kruidig en houtig. Hophandelaar BarthHaas noemt mirre, anjer, sering, rode bes en citroen; Hopsteiner kruidig, grassig, thee en een vleugje citrus.

Opvallend is wat ontbreekt. Saaz en Tettnanger hebben veel farneseen in hun hopolie, Mittelfrüh vrijwel niets: de USDA vond geen of alleen sporen, Hopsteiner geeft 0–1%. Ook de invloed van fruitige thiolen schat Hopsteiner laag in. Hoeveel hopgeur in het bier belandt, is ook onderzocht: toen Duitse onderzoekers alcoholvrij bier droog hopten met Mittelfrüh, Cascade of Mandarina Bavaria, ging 20 tot 90% van hopgeurstoffen als linalool, geraniol en myrceen over naar het bier.

Ook de groeiplaats lijkt mee te tellen. In een vergelijking met één monster per herkomst had in Duitsland geteelde Mittelfrüh volgens de onderzoekers een kruidiger aromaprofiel, en in Brazilië geteelde een groener en fruitiger profiel.

Mittelfrüh is een aromahop met weinig alfazuur, meestal zo'n 3–5,5%. Palmer noemt het een afwerkhop voor Duitse lagers, en de USDA een fijne afwerkhop. Brouwers voegen hem dus vooral laat toe, voor de geur. In Duits onderzoek werd hij ook gebruikt om alcoholvrij bier droog te hoppen.

• Vervangers: Palmer noemt Hallertauer Hersbrucker, Mount Hood, Liberty en Crystal. Crystal is volgens hem een van drie Amerikaanse rassen die als vervanger van Mittelfrüh zijn gekweekt. Hopsteiner noemt Hallertauer Tradition, Mount Hood en Nobella, en voor droog hoppen Saphir en Crystal.
• Noble hops: Palmer noemt Mittelfrüh samen met Saaz, Tettnanger en Spalter. De BJCP gebruikt 'noble' voor traditionele Duitse en Tsjechische hop, die vaak subtiel, licht bloemig, kruidig of kruidachtig is. In hun olie verschillen ze wel (zie hierboven).

Volgens de USDA ging Mittelfrüh in de Hallertau gestaag achteruit door een lage opbrengst en een extreme gevoeligheid voor verticilliumverwelking, een schimmelziekte. Het ras verdween bijna uit de commerciële teelt en maakte plaats voor rassen die meer opbrengen, zoals Hersbrucker, Perle, Hallertauer Gold en Hallertauer Tradition.

Volgens hophandelaar BarthHaas droegen de vraag en virusvrij plantgoed later bij aan een comeback. De Duitse areaalcijfers laten in elk geval zien dat het ras er nog is: van 601 hectare in 2024 naar 626 hectare in 2025, terwijl de totale Duitse hopteelt kromp.

Een goed uitgangspunt is een Münchner helles of een Duitse pils, die de BJCP allebei met traditionele Duitse hop beschrijft. In een helles is de hop laag tot middellaag aanwezig, kruidig, bloemig of kruidachtig, en overheerst de mout. In een Duitse pils staat de hop meer voorop, met een droge afdronk. Zoek naar iets fijns en kruidigs.