Tripel

Westmalle beschrijft zijn brouwproces stap voor stap. Na het koken gaat het wort met gist de gisttanks in en rijpt het daarna in lagertanks. Vlak voor het bottelen krijgt het bier extra suiker en actieve gist, zodat het op de fles nagist. Dat is één hoofdgisting en één hergisting. Op de productpagina's van de Tripel (9,5%), de Dubbel (7%) en de lichte Extra (4,8%) staat telkens hetzelfde: hoge gisting met hergisting in de fles. Het aantal gistingen onderscheidt een tripel dus niet van een dubbel.

Waar komt de naam dan vandaan? Dat weet niemand zeker. Bierschrijver Michael Jackson schreef in 1998 dat de term waarschijnlijk teruggaat op vaten die met één, twee of drie kruisjes werden gemerkt om de sterkte aan te geven. Andere verklaringen: meer mout en andere grondstoffen dan in gewone bieren, zoals Good Beer Hunting schrijft, of sterktes op de oude Belgische dichtheidsschaal, een opvatting die Jackson aan 'sommige Belgen' toeschreef. Geen daarvan is met documenten bewezen. Westmalle legt wel uit waar de naam van zijn Dubbel vandaan komt, maar geeft voor de Tripel geen verklaring. De eigen cijfers van Westmalle vormen ook geen 1:2:3-reeks: de begindichtheid is 12 °Plato voor de Extra, 16 voor de Dubbel en 20 voor de Tripel.

Wat de theorieën gemeen hebben: tripel stond voor een zwaarder bier dan dubbel. Meer is niet aantoonbaar.

Dat Westmalle de tripel populair maakte, staat in alle bronnen die we raadpleegden, van de BJCP-stijlgids tot Michael Jackson (1998) en Good Beer Hunting (2017). Over het begin lopen ze uiteen.

Westmalle zelf zegt dat de Tripel in 1934 voor het eerst werd gebrouwen, ter ere van een nieuwe brouwzaal. Volgens Good Beer Hunting verscheen het bier dat jaar als sterk blond 'Superbier' en heette het pas in 1954 voor het eerst Westmalle Tripel, nadat broeder Thomas het recept licht had aangepast met meer hop. BJCP noemt 1931 als eerste brouwjaar. Een productiemanager van Westmalle vertelde Jeff Alworth dat de formulering in 1936 werd ontwikkeld en dat broeder Thomas Sas er in 1954 de tripel van maakte zoals hij nu is. Het jaartal 1956 noemt geen van deze bronnen.

Ook wie de stijl bedacht, staat niet vast. Brouwer Hendrik Verlinden van brouwerij De Drie Linden in Brasschaat, bekend van Witkap Pater, wordt vaak genoemd. Jackson geloofde dat de eerste goudblonde tripel van De Drie Linden kwam. Volgens Alworth werd Witkap Pater ontwikkeld door dezelfde brouwer die ook Westmalles tripel opstelde, en kwam het een jaar of twee eerder uit. Westmalle erkent die band, maar zegt volgens Good Beer Hunting dat niet te achterhalen is wat Verlinden precies bijdroeg. Over wie de stijl echt bedacht, wordt dus nog altijd gediscussieerd.

Om het label Authentic Trappist Product (ATP) te mogen voeren, moet een bier aan drie eisen van de International Trappist Association (ITA) voldoen. Het wordt gemaakt in de directe omgeving van de abdij. De productie vindt plaats onder toezicht van monniken of nonnen. En de opbrengst gaat naar de behoeften van de kloostergemeenschap, solidariteit binnen de trappistenorde, ontwikkelingsprojecten en goede doelen. Er staat niet dat de monniken zelf moeten brouwen.

Het label krijg je ook niet zomaar. Er komt een dossier aan te pas, een bezoek aan abdij en productieplaats met een kwaliteitsaudit, en een stemming in het bestuur van de ITA. De licentie geldt vijf jaar.

In de praktijk verschilt het per abdij. Volgens Good Beer Hunting werkten in Westmalle tot 1990 drie monniken voltijds in de brouwerij. In 1998 deden leken al het handwerk, wel onder direct toezicht van de monniken.

Dat toezicht is echt en verplicht. Zonder monniken verdwijnt het label. Achel verloor het nadat de laatste monniken in 2020 vertrokken, en Zundert na de sluiting van de abdij in 2025.

De International Trappist Association (ITA) schrijft dat de naam trappist in de eerste plaats een herkomstaanduiding is. Voor het logo 'Authentic Trappist Product' gelden drie voorwaarden. Het product wordt gemaakt in de directe omgeving van de abdij. De productie gebeurt onder toezicht van de monniken of nonnen. En de winst is bestemd voor de eigen kloostergemeenschap, voor solidariteit binnen de trappistenorde, of voor ontwikkelingsprojecten en goede doelen.

Elk trappistenbier heeft volgens de ITA een eigen recept en een eigen gist. Ook de BJCP schrijft over de Belgische kloosterbieren dat veel van die namen beschermde benamingen zijn, die iets zeggen over de herkomst van het bier en niet over een stijl. Kloosters kunnen elke stijl brouwen die ze willen.

Woorden als dubbel, tripel en quadrupel zijn wél stijlnamen. 'Trappist' is een herkomstlabel: het vertelt waar en onder wiens toezicht een bier gemaakt is, niet hoe het smaakt.